Nieuwe pagina | Nieuwe pagina | Berthus en Nelly Oktober | Telefoonkaarten japan | Nieuwe pagina | Nieuwe pagina | Cuttlebug embossing folders en stanzen | Double Do Alfabet | Nieuwe producten cuttelbug Verkrijgbaar!!!! | Kaarten gemaakt met de cuttlebug | Algemene informatie | E-mailformulier | Gastenboek | Weblog | Abdim ooievaar | Afrikaanse Gaper | Afrikaanse Maraboe | Afrikaanse Nimmerzat | Afrikaanse Wolhals Ooievaar | Hamerkop ooievaar | Indische Gaper | Indische Maraboe | Indische Nimmerzat | Indische Wolhals Ooievaar | Jariboe | Javaanse Maraboe | Maleise Nimmerzat | Schimmelkop Ooievaar | Schoenbek Ooievaar | Vorkstaart Ooievaar | Witte Ooievaar | Zadelbek Ooievaar | Zwartnek Ooievaar | Zwarte Ooievaar | Zwartsnavel Ooievaar | Wantlist Stork Stamps | Ooievaars postzegels | Ooievaar telefoonkaarten | Double Stork items | Ooievaar postzegellijst | Maximumkaarten | 1e Dagenvelopen | Ooievaar boeken en folders | Ooievaarverzameling | Ooievaarkaarten | Ooievaars schedels en skelletten | kerstkaarten met de cuttlebug

 

 

SCHOENBEK OOIEVAAR               

BALAENICEPS REX

 

schoenbek kop 1 

 

ANDERE BENAMINGEN

Sudan :  Whalcheaded Stork, Boat bill, Bog bird
Engels :  Whale headed Stork
Zambia :  Lesser Lechwe-eater
Duits :  Schuhschnabel, Konig Walkopf, King Whale head
Frans :  Bee-en sabot du Nil
Italiaans :  Becco a scarpa
Nederlands :  Schoenbek ooievaar
Arabisch :  Abu Markub (father of the shoe)
Dinga :  Adungwek or Adumwueg
Nuer :  Bany
Shilluk :  Okomo warjok
Uganda :  Ekurududu Bulue, Luganda
Zambia :  Chifumpafumpa
Zaire :  Fumpa-Fumpa
Lengte :  110-140 cm
Spanwijdte  :  2,59 meter
Vleugelslagen :  150 per minuut

 

 

UITERLIJK

Het is een wanstaltig uitziende ooievaar met leigrijze veren en zwarte punten. De enorme prominent gehoekte snavel is geelachtig met donkere onregelmatige plekjes. Het is een formidabel gereedschap en wapen, met hak uiteinden zoals schildpad kaken. De bovenkaak is licht naar boven omgebogen, waardoor het geheel enigszins aan een klomp doet denken De ogen zijn bleek geel of groen/wit en de poten zijn zwart tot hoornkleur. Zijn ogen zijn opmerkelijk groot, en staan recht vooruit, hij heeft het zicht als door een verrekijker.  De tenen zijn extreem lang (middelste teen is 16.8-18.5 cm lang)en compleet gescheiden  De klauw van de achterteen in groter dan die van de voortenen. Een kleine kam of kuifje op de achterkant van de kop kan omhoog gaan staan tijdens alarm of als ze opgewonden raken. Het mannetje is zichtbaar langer dan het vrouwtje en heeft een langere snavel.

 

uiterlijk1 uiterlijk2 uiterlijk3 uiterlijk4 uiterlijk5 uiterlijk6 uiterlijk7 uiterlijk8        uiterlijk9                                         uiterlijk10  

poten1 poten2   poten3

kop2 kop3 kop4

 

  

 

BROED VEREN KLEED

Het broedveren kleed schijnt niet zichtbaar te veranderen van het gewone veren kleed van de volwassenen.

 

uiterlijk14 uiterlijk13

 

VERENKLEED JONGEN

De net uitgekomen jongen zijn bedekt met een zilvergrijze zijde dons. De snavel is nog niet zo opmerkelijk, maar is merkwaardig gehoekt en kan ver open. De kop is erg groot in vergelijking met de rest van het lichaam. De overdreven zwelling van de snavel wordt zichtbaar na 23 dagen en is volledig volgroeid na 43 dagen. Iets oudere jongen zijn bedekt met grijs vos kleurig dons. De iris kleur van onvolwassen Schoenbek ooievaars veranderen van melk blauw/grijs naar parelgrijs in het tweede jaar tot blauw/wit na ongeveer 5 jaar tot vaal geel waarschijnlijk als ze geslachtsrijp zijn. Een chronologische ontwikkeling van het nest jong:

 

1-35 dagen  - Zijn ze volledig of voornamelijk donsachtig, niet in                              

              staat om te staan, worden nog constant bebroed en over

              schaduwt.

35-75 dgn.  - Er ontwikkelen zich contouren van de vleugels en staan

              onstabiel of zitten op hun knieën, worden nog af en toe      

              broed.

75-90 dgn.  - Volledig veren kleed wordt alleen gelaten door de ouders

              zelden in de schaduw, staat stevig en oefent zijn  

              vleugels, verlaat het nest lopend en kan al snel vliegen.

jong2 

 

ONVOLWASSEN SCHOENBEK OOIEVAARS

Wanneer ze hun volledige veren kleed hebben zijn ze donkerder grijs dan de ouders met een licht bruine tint.

De snavel ontwikkelt zijn vorm maar is niet zo overdreven als bij de ouders. Bij een onvolwassen schoenbek ooievaar in Zambia was de snavel roze van kleur met zwarte markeringen. Bij gevangen schoenbek ooievaars hadden ze hun volwassen veren kleed na 3-4 jaar.

 

 

 

 

GELUID

Tijdens de balts op het nest klepperen ze met hun bek op hoge toon en jammeren en ze brengen een geluid voor als “ Moo” . Een zwevende schoenbek ooievaar liet een luid schor gekras horen toen hij neer daalde naar lager vliegende maraboes. Ook laten ze soms veel schreeuwen horen. Beide ouders en jongen klepperen met hun snavels.

De bedelroepen van de nestjongen  klinken als de hik bij mensen. Het klepperen gaat langzamer als bij de witte ooievaar, met de kop naar voren en klinkt donkerder en hol. Zoals we hebben kunnen horen in El Retriro/Spanje.

 

 

SCHOENBEK OOIEVAARS EN ANDERE VOGELS

De schoenbek ooievaar is niet te verwarren als hij goed te zien is. Als ze zweven op de termiek zou hij verward kunnen worden met de maraboe of zelfs met de Goliath reiger. Maar de schoenbek heeft een veel stompere snavel, terwijl de snavel van de maraboe en reigers scherp en naaldachtig lijken, met name als je het van onderaf ziet.

 

uiterlijk11 

 

 

VLIEGWIJZE

De bijna vertikale start en landingen zijn mogelijk omdat hij grote brede vleugels heeft. Als hij gestoord wordt is deze ooievaar instaat kalmer dan andere vogels zonder geluid met trage vleugelslagen weg te vliegen. Tijdens de vlucht houdt hij de grote snavel tegen de borst gedrukt. Hij vliegt nooit op grote hoogte en het is niet zijn gewoonte om grote afstanden in de lucht af te leggen. Hij kan echter wel goed vliegen en zelfs zweven met ingetrokken nek, op de manier van een pelikaan. Op 8 December 1963 werd een enkele schoenbek ooievaar gezien, terwijl hij op de termiek zweefde met een aantal maraboes ten zuidwesten van Kampala Uganda. De vleugels werden perfect glad gehouden en de primaire veren waren wijd open. De extreem lange poten waren opvallend om te zien. Het aantal vleugelslagen is 150 per minuut.

 

vliegen1 vliegen2 vliegen4.  vliegen11 vliegen10 vliegen9  

 

DISTRUBUTIE

De schoenbek ooievaar is wijd verspreid maar lokaal gebonden in de zoetwater moerassen van centraal Tropisch Afrika van zuid Sudan door delen van oost Zaire, Rwanda, Uganda en west Tanzania tot noordoost Zambia. De distributie van deze soort hangt samen met de aanwezigheid van papyrus moerassen en longvissen. De schoenbek ooievaar is de meest voorkomende ooievaar bij de witte Nijl en omgeving en de aangrenzende gebieden van Zuid Sudan. Een opmerkelijke populatie komt voor in de natte gebieden van Uganda en west Tanzania en de Banweulu moerassen van noordoost Zambia en Uganda. Hij is wijdverspreid maar zondert zich af in een komfortabele omgeving oostwaarts tot Teso en Busoga en ten zuiden tot de Kagera. Hij leeft in Tanzania op verschillende plaatsen in het westen (moyo wosi moeras, Lake mujuncuizi, Lake mujunju, Kagera, Nzilindagaza, Malagarasi moeras en Lake rukwa. In Zambia zijn geïsoleerde schoenbek ooievaars gesignaleerd van de Itawa moerassen bij Nokota en Kasanka Nationaal Park, Maar in het westen van de Noord Provincie in de Luapual provincie is hij wijder verspreid met name in het Bangwuela moeras. Hij komt minder vaak voor in Fungua moeras rond Mueru moeras, lake Kako en bij de monding van de Luapala rivier. In Rwanda komt hij voor in het Agera gedeelte en in Zaire is hij te vinden ten westen van Rift Vally (lake Edward) en voornamelijk in het zuidoosten in Katanga provincie. Geruchten gaan van enkele Schoenbek ooievaars in Centraal Afrikaanse Republiek (1939), Noord Cameroen (lisle 1956), zuidoost Ethiopië  (Dutchwerk 1974). In Malawi zijn in 1989 verdwaalde schoenbekken gesignaleerd zover als de Okavanga delta in Botswana. Lang geleden waren er geruchten dat hij rond zou zwerven rond het hoofdkwartier van de Upper Congo rivier in Angola. Tekeningen van schoenbekken dateren terug van 3500 jaar voor Christus en zijn gevonden in Egyptische graftombes (1919-525). De fossielen van de familie van de schoenbek zijn gevonden in Egypte en Tunesië.

 

 

TREKGEDRAG

De schoenbek ooievaar trekt niet en blijft in of vlakbij zijn geboorte gebied gedurende het hele jaar, zolang de foerageer condities goed zijn. Sudanese schoenbek ooievaren verplaatsen zich soms minimaal tijdens het wisselen van de seizoenen, als antwoord op het voedsel aanbod, beschikbare leefomgeving en verstoringen. Over het algemeen kan gezegd worden dat deze aparte soort zeer beperkt is met name bij de distributie van zijn leefomgeving. Hij komt in geïsoleerde groepjes van schoenbekken voor of als individueel paar.

 

 

POPULATIE

Het aantal schoenbek ooievaars is altijd een schatting. Omdat ze in zo een dicht begroeide en moeilijk bereikbare leefgebied leven die ook haast niet te bereiken zijn per vliegtuig of boot. In het Jonglei gebied werden er 300 geteld in 1979, langs de Nijl in 1985 waren het er 63. In 1985 werd hun aantal in het hele gebied van The Sudan geschat op 10.000 schoenbek ooievaars. In Rwanda leven zo’n 30-50 schoenbek ooievaars in de vroegere 70’jaren waarvan er nog maar 15-25 gezien werden in 1981. In Uganda werd de totale populatie geschat op 400-600 schoenbekken. In het moerasgebied werd ingeschat dat er 26 schoenbek ooievaars op 20 vierkante meter leefden, zo ook in Tanzania. In een gedeelte van Bangwuela moerassen van noordoost Zambia werd hun aantal in 1984 geschat op 232, wat betekend 0.145 schoenbek ooievaars per vierkante kilometer. Een aannemelijke schatting van het aantal schoenbek ooievaars over het hele leefgebied zou tussen de 11.000 en de 15.000 zijn.

 

 

ECOLOGIE

Schoenbekken zijn karakteristieke vogels die leven in uitgestrekte dichte zoetwater moerassen, met name met eb en vloed. Met verwilderde papyrussen en rietkragen en vegetatie om op te staan. Ze vermijden normaal gesproken gebieden waar de begroeiing groter is dan hem zelf of waar het te dicht begroeid is om gemakkelijk doorheen te waden. Ze schijnen de voorkeur te hebben voor spaarzaam zuurstof rijk water, waardoor de vissen en andere waterdieren gedwongen worden om naar de oppervlakte te komen om te lucht te happen. Vanwege dit heeft een onderzoeker uitgevonden dat in het Akagera Nationaal park en waarschijnlijk ook ergens anders de schoenbek ooievaar pure papyrus moerassen vermijd. En geeft meer de voorkeur aan gemixte moerassen en overvloedige vegetatie zoals varens en grassen. Als de condities goed zijn komen ze ook wel voor op overstroomde graslanden en open vloed gebieden. In Zuid Sudan heeft de schoenbek ooievaar zijn foerageer gebied nu ook uitgebreid naar de rijstvelden en andere overstroomde plantages. Deze soort houdt van open gebieden in moerassen, waarschijnlijk vanwege dat ze dan gemakkelijk op kunnen vliegen en ook omdat in het dichte papyrus de vissen moeilijker te zien en te vangen zijn.

 

foerageergebied1 leefomgeving leefomgeving2

 

FOERAGEERGEDRAG

Schoenbek ooievaars foerageren in laagstaand of diep water door stil te wachten of langzaam lopend, meestal op ondergelopen vegetatie of langs kanalen. Inplaats van te zoeken naar zijn prooi wacht hij geduldig af of het naar hem toe komt. Net doen of ze daar horen is hun specialiteit. Ze staan bewegingloos voor zo’n 20-30 minuten maar in andere gevallen gaat het staan en lopen samen. Het lopen schijnt meer gebruikt te worden in gedeeltes waar ongestoord bewegen mogelijk is zoals door kanalen. Op overvloedige platvormen van vegetatie staan ze gewoon stil te wachten. Hij gebruikt zijn enorme tenen om zijn gewicht te verdelen op de beplanting vaak zinkt hij dan langzaam tot aan zijn knieën en soms zelfs dieper in het water. Hij waad zich gewoonlijk niet in diep water en jaagt zijn prooi niet op zoals reigers dat doen. Huppelen doen ze alleen als schrikreactie en hij rent niet vaak, hoewel er wel eens is gezien dat hij een paar stappen achter iets aanrende met zijn vleugels gespreid. Zijn normale bewegingen zijn met erge trage schreden 1 stap per 5 seconden en brengt de ooievaar zo’n 60 cm verder. Geeft de voorkeur aan foerageer gedrag in kanalen, lagunes en waterwegen met langzaam stromend water. Favoriete foerageer plaatsen zijn langs wegen gemaakt door grote dieren, welke gebieden opent die anders te dicht begroeid zouden zijn voor de schoenbek ooievaar. Ze vissen op zicht, eerder dan op gevoel en ook het gehoor schijnt een rol te spelen. De schoenbek ooievaars voeden zich door hun snavels vertikaal naar beneden gericht te houden om goed zicht te hebben. Vissen zoals longvissen worden gevangen als ze boven komen om adem te halen, met name in stilstaand zuurstofarm water. De genade klap wordt razendsnel uitgedeeld en wordt gevolgd door op de prooi neer te vallen gooit de vleugels naar voren en plonst neer met de kop en snavel. De schoenbek ooievaar raakt soms verstrikt in begroeiing en heeft wat tijd nodig om te herstellen. De punt van de snavel neemt een groot gedeelte voor zijn rekening voor de ooievaars geweldige slag en de prooi is verzekerd door de scherpe hoek aan de bovenkaak. De beplanting die vaak samen met de prooi gevangen wordt, word verwijderd en de prooi wordt vaak onthoofd door de enorme scherpe kaken voordat hij wordt doorgeslikt. Er zit 1 tot 10 minuten tussen het vangen en doorslikken van de prooi, schildpadden en slakken duurt vaak langer. Nadat de prooi is doorgeslikt schept de schoenbek ooievaar vaak water op met zijn snavel om te drinken. De unieke snavel is hoogstaand met name voor deze speciale ooievaars. Dankzij de vorm en schedelstructuur van de snavel is hij in staat om onbehouwen prooi te vangen in het dichte water vegetatie. Hij heeft een uitstekend sluitsysteem door de uitgesproken kaken. Die de schoenbek helpt bij het vasthouden van zware, harde of glibberige prooi. Schoenbek ooievaars foerageren het liefst alleen of in paartjes, zelden binnen een straal van 20 meter van elkaar. In zuidoost Lira zijn er in een groot moerasgebied wel eens 9 gezien. Losse groepjes komen voor, met name waar het water opdroogt en grote scholen vissen opeen gepakt zitten. Ook foerageren ze soms s’nachts bij het licht wat ontstaat doordat vissers vuur maken, ze hebben goede nachtkijkers. Een schoenbek ooievaar in het moerasgebied in Lake Edward in west Uganda die 3 dagen achtereen gevolgd werd, liep zo’n 0.5-1.5 km per dag maar ging snachts alleen maar rusten. Ongeveer 54 % van de pogingen om een prooi te vangen lukt. En de kortste tijd om iets te vangen nam 23 minuten in beslag. Als ze wat gevangen hebben verhuizen ze naar een andere plek, waarschijnlijk omdat ze weten dat ze daar weinig kans meer maken omdat ze de omgeving gestoord hebben. Het schijnt dat de schoenbekken als een goede dag hebben 2 prooien vangen.

 

foerageren1 foerageren2 foerageren3foerageren4 foerageren5. foerageren6

 

VOEDSEL

Het dieet van de schoenbek ooievaar bestaat voornamelijk uit vis, zoals longvissen en kat vissen.  Ze eten ook kikkers, waterslangen, hagedissen schildpadden en jonge krokodillen. Af en toe eten ze slakken, jonge watervogels en knaagdieren. In ieder geval staan longvissen op het hoofdmenu. In Uganda is gezien dat hij vissen van 15-50 cm eet, een keer werd gezien dat hij er een had gevangen van 1 meter lang, maar die liet hij weer gaan. In water waar veel nijlpaarden leven zitten ook vaak grote vissen. Zijn ideale foerageer gebied is daar waar weinig zuurstof in het water zit en de vissen dus gedwongen worden naar de oppervlakte te komen. In Uganda eten ze vooral long vis en kat vis, terwijl in Bangeula moeras de jongen met name gevoerd werden met kat vis en waterslangen. In Zambia werden vissen van 500 gram en meer gevangen van zo’n 50/60 cm lang. Een in gevangenschap levend jong at ongeveer 0.91 kg vis en vlees per dag.

 

voedsel1 voedsel2 voedsel3. voedsel4

 

RUST

De schoenbek staat gewoonlijk met zijn snavel rustig tegen zijn borst gedrukt. Hij kijkt somber en luistert. Hij staat vaak op een poot terwijl hij zich met de andere krabbelt. Hij rust wel eens in bomen, maar die zijn er vaak niet zo veel in zijn leefgebied.

 

rust1 rust2 rust3

 

TERRITORIUM

Schoenbekken zweven tijdens de middag uren, waardoor ze zich kenbaar maken en voor territoriale functies. In ieder geval tolereert hij in sommige gebieden nog niet de minste aanwezigheid van verstoringen door de mens in zijn foerageer- of in het nestgebied. Ze zullen dan ook hun gebied verlaten als ze gestoord worden voordat ze eieren hebben gelegd. Als de omgevingsvegetatie niet in brand is gestoken door de vissers en de schuilplaatsen intact zijn gebleven tolereren de actieve nestparen die al aan het broeden zijn vissende inboorlingen op een afstand van 20 meter. Andere onderzoekers hebben ook vastgesteld dat als ze eenmaal aan het broeden zijn dat ze dan bijna tam zijn. Schoenbek ooievaars die in gevangenschap gehouden zijn, verloren periodiek gedeeltes van de snavel.

Het is onbekend of dit in het wild ook gebeurd. Er is ook gezien in een dierentuin in Berlijn dat ze een zonnebad nemen, ze staan dan met hun rug naar de zon met hun vleugels wijd open gespreid en hun snavels raken de grond, totdat er een koel windje langs waait dan sluit hij zijn vleugels weer. In de meeste gebieden schijnt een paar zeer scherp hun territorium van 2.5-3.8 vierkante kilometer te verdedigen, met als centraal punt het nest. Ouders op het nest verdedigen hun nest op dezelfde wijze met het naar voren gedrag als bij de andere ooievaars en ook het snavel klepperen. En de snavel bijt methode waarbij de snavel opgeheven en geopend naar de indringer wijst, is bekend bij de schoenbek ooievaar. Als dit gedrag de indringer niet verjaagd, springt de schoenbek in de lucht en gaat met zijn poten als eerst in de aanval, daarna volgt de snavel met het hele lichaam als gewicht achter zich.

 

 

BROEDGEDRAG

In Sudan nestelen schoenbek ooievaars vaak met minder dan 3 nesten per vierkante kilometer. De omgeving rond het nest wordt door de ouders compleet vrijgemaakt van alle lange planten in een straal van 3 meter rond het nest in diameter. In Uganda verdedigde een paar hun nest gebied van 2-4 km tegen hun belagers. In het uiterlijke noorden en zuiden van hun leefgebieden beginnen ze met nestelen na de regentijd net als het waterniveau begint te zakken.

Zowel in Bangweulu Zambia als in het gebied rond de witte Nijl Sudan werden de eieren aan het einde van de regentijd gelegd, en konden de jongen laat in het droge seizoen of aan het begin van de volgende regentijd vliegen.

De erge lange broedtijd dwingt de schoenbek ooievaar in sommige gebieden rond de evenaar om zijn eieren in het natte seizoen te leggen omdat ze daar 2 regenseizoenen per jaar hebben. Zoals in Uganda waar ze nestelen in Mei/Juni tijdens de erge regentijd. Als ze op dit moment gaan broeden brengen ze de jongen groot in het midden van het droge seizoen. Beide schoenbekken bouwen aan het nest en maken vaak op en neer bewegingen naar elkaar als ze de takken af en aan brengen. De op en neer bewegingen gaan gepaard met snavel klepperen. Beide schoenbek ooievaars staan rechtop op het nest met hun snavels dicht tegen de nek gedrukt. Ze buigen met de snavel naar de grond gericht en schudt deze snel van de ene naar de andere kant, gepaard met snavel klepperen. Ze klepperen langzaam zo’n 4/5 keer per seconde en heeft een diepe hol achtig klepperend geluid en het geluid van de mannetjes en vrouwtjes klinkt anders, waarschijnlijk doordat hun snavel maat verschilt. Soms aan het begin van de op en neer vertoningen geven ze schelle krassende schreeuwen, daarna brengen ze de snavel tot 45 graden horizontaal omhoog, zodat de achterkant van de kop en nek op de achterrug rust. Daarna bewegen ze de snavel weer naar beneden terwijl ze met hun snavels klepperen. Hun vocale geluid is beschreven als een hoog schel “Moo”. De op en neer bewegingen zijn duidelijk sterk lijkend op de vertoningen van de maraboe. De op en neer bewegingen werden bij schoenbekken in gevangenschap ook gezien als groet naar bekende mensen. Zoals Claudia en ik zelf hebben kunnen zien in El Retiro Spanje. Waar een verzorger van de schoenbek hem riep, waarop hij naar hem toe kwam lopen en klepperde. Het afwisselen van het broeden gebeurt meestal midden in de ochtend en in de namiddag.

75% Van de dag broed het vrouwtje inclusief de nacht. De incubatie tijd is ongeveer 30 dagen. De jongen worden bebroed, geschaduwd, bewaakt en gevoed door beide ouders, hoewel in Zambia is gebleken dat het vrouwtje het actiefste is. Kleine jongen worden constant besproeid met water door de oplettende ouders tijdens hete dagen, soms wordt dit water ook gedronken. Ze schaduwen de jongen continu totdat hun eigen vleugels na 60 dagen volledig zijn ontwikkeld. De periode voordat ze kunnen vliegen duurt 95 dagen, ze verlaten dan al wel te voet het nest. Ze kunnen ongeveer na 105 dagen vliegen, maar vliegen heel goed na 112 dagen, maar ze worden nog wel bijna een maand daarna gevoerd door de ouders. Dus vanaf het moment dat ze eieren hebben gelegd totdat ze voor het eerst vliegen duurt 135-140 dagen. Hoewel er ook meldingen zijn dat vanaf het begin van het nest bouwen

tot het onafhankelijk zijn van de jongen zo’n 6-6 en halve maand in beslag neemt (180-195 dagen).

 

 

NEST

Beide sexen bouwen aan het nest, dat bestaat uit een grote stapel biezen, gras en bladeren, waarin het vrouwtje twee eieren legt. Voordat de eieren zijn gelegd, bedekt de schoenbek ooievaar met doorweekt nieuw gras het nest, springt op en neer en duwt het materiaal plat met zijn tenen. Nadat de eieren zijn gelegd wordt er wederom gras aangevoerd en in het nest gegooid maar niet aangestampt. Terwijl ze hun nestmateriaal verzamelen of gereedmaken, maken ze geluidjes die de maraboes ook maken. Het nest wordt normaal gesproken gebouwd op een drijvend platvorm in uitgestrekte moerassen omgeven door hoge begroeiing en soms diep water. Soms is het nest in een open grasland in de buurt van dichte papyrus. De nest heuvels zijn groot en vlak tot wel 3 meter in de breedte op drijvende vegetatie die soms gedeeltelijk in het water liggen. Het eigenlijke nest is vaak gemaakt van gras en meet 1.0-1.7 meter in diameter en is op de punt van de heuvel gebouwd. In Sudan kunnen de schoenbek nesten het gewicht van een man dragen, maar dat was niet het geval in Zambia. In sommige gevallen in Sudan waren de nesten gebouwd op termieten heuvels zo’n 1.5 meter boven het water niveau. De nesten worden vaak her gebruikt in succesvolle jaren.

 

 

 

EIEREN/JONGEN

De witte eieren hebben een dikke kalklaag maar worden al snel bevlekt tijdens het broeden. Normaal gesproken leggen ze 2 eieren maar 1 of 3 komt ook voor. De kuikens komen soms pas 5 dagen na elkaar uit, zodat het eerst ei waarschijnlijk al direct bebroed wordt als het gelegd is. De eieren en later ook de jongen worden regelmatig gesproeid met water tijdens hete dagen soms 4 maal per dag. De eieren worden gedraaid door de punt van de snavel of door omgerold te worden door druk uit te oefenen op het gras onder de tenen. Het draaien van de eieren met de tenen is bij geen enkele andere ooievaars soort bekend. Beide ouders broeden

 

jong1 

 

 

VOEREN VAN DE JONGEN

De bedelroep lijkt op de menselijke hik, ze pikken op de poten en snavels van de ouders, om hen te stimuleren voedsel op te braken. De ouders houden het opgebraakte voedsel, soort pulp, tussen de kaken, waarna de jongen het tot zich kunnen nemen. Deze manier van voeren wordt volgehouden totdat de jongen in staat zijn een hele vis door te slikken na ongeveer 30 dagen. Het voer wat eventueel op de nestvloer valt wordt door de ouders weer opgegeten.

Deze methode van voeden van de jongen is onbekend bij de andere ooievaars, die het voedsel direct op de nestvloer uitbraken. Tijdens de laatste 6 weken dat hij op het nest doorbrengt krijgt een enkel jong gemiddeld 6 vissen of slangen per dag van zijn ouders.

 

 

HERKOMST

Zoals al eerder vermeld bestaat er enige discussie tot welke familie de schoenbek ooievaar behoord. De poederdons gedeelten onder de lage rug hebben affiniteit met de reigers, genetisch lijkt hij meer op een hamerkop. De structuur van het skelet lijkt op die van een reiger, terwijl anderen weer een relatie zien met de pelikanen. Zelfs de laatste tijd werd hij ook wel maraboe met een pelikaan snavel genoemd. Hoewel we vinden dat de snavel zo’n specifieke eigen karakter heeft dat hij eigenlijk niet te vergelijken is. Sommige biologen zeggen weer dat zowel aan de hand van zijn gedrag als genetisch dat de schoenbek een ooievaar is. Uiteindelijk kan nu vastgesteld worden dat de schoenbek samen met de hamerkop een aparte ondersoort van de ooievaars vormt.

 

 

BESCHERMING/BEDREIGING

De hoge gespecialiseerde leefomgeving, wijde verspreiding, kleine populaties en extreme afhankelijkheid van moeras gebied vormt een gevaar door drainage en plaatst de schoenbek ooievaar in een hoge gevoelige positie. Het hoofdgebied waar we ons zorgen om moeten maken is ontegenzeglijk in zuid Sudan. Er wordt op grote schaal moerasland gedraineerd (Jonglei kanaal), herindeling vindt plaats voor rijstplantages Grasland wordt gebruikt voor vee en overbevissing vormt een grote bedreiging. Met name doordat water pas laat droogvalt in het broedseizoen en de nesten gedeeltelijk kwetsbaar zijn voor vee, vuur en mensen. In sommige gebieden vormen grenzen tussen verschillende Sudanese stammen een soort niemandsland, waar de schoenbek ooievaar nog ongestoord kan broeden. Een enorme angst in Sudan was de geplande constructie van het Jonglei kanaal dwars door het moerasgebied, maar gelukkig heeft een binnenlandse oorlog dit voorlopig stil gelegd. Er is vraag naar schoenbek ooievaars in dierentuinen, vanwege zijn grote en unieke uiterlijk. In de 90er jaren werden schoenbekken te koop aangeboden voor 10.000-20.000 US$ per stuk, wat hen de duurste vogels ter wereld maakt ( Bill Boone San Diego Wild Animal Park). Broedende gevangen schoenbek ooievaar zijn slechts 1 keer voorgekomen in 1964 in Elizabeth Zaire, terwijl er ongeveer 100 schoenbek ooievaars in gevangenschap leven, maar zich niet voortplanten. Niet alleen door de vraag naar verkoop van deze schoenbek ooievaars leert ook de lokale bevolking hiervan dat deze vogel enorm veel profijt op kan leveren en dit bevorderd de jacht en consequente verstoringen. Veel volksstammen verbieden de jacht op de schoenbek ooievaars welke angst inboezemt en beschermd word door mythen en legenden. Zo geloven stammen rond Lake Saksbury Uganda b.v. dat hun kano om zou slaan als ze de naam schoenbek zouden fluisteren. De prijs voor deze vogels helpt echter om deze geloven te vernietigen.

Andere mensen die niet bij een stam aangesloten zijn of een bepaald geloof hebben dringen ook hun leefgebieden binnen. Gedacht wordt nu dat alleen dierentuinen, die goede broedresultaten hebben deze soort moeten redden. De schoenbek ooievaar is door de regering beschermd in Sudan, Afrikaanse republiek, Uganda, Rwanda en Zambia (1985). Hij behoord tot de klassifikatie A in het Afrikaanse Behoud van Natuur. Hoewel de aanleg van grote waterpartijen wel het natuurlijk evenwicht verstoord. Als het aanleggen en dus het verleggen van de Witte Nijl door het Jonglei kanaal toch doorgang vind en het overstroming patroon in Sudan blijvend wordt beïnvloed, wordt daarmee zijn leefomgeving verwoest. In Uganda wordt hij bedreigt door drainage van moerassen voor rijst en suikerriet plantages.

 

 

 

 

 

 

 

Laatste wijziging op: 18-08-2010 14:47